“Η υποκρισία είναι αμαρτία της μόδας και, όπως όλες οι αμαρτίες της μόδας, θεωρείται προσόν.” – Μολιέρος
“Η υποκρισία είναι αμαρτία της μόδας και, όπως όλες οι αμαρτίες της μόδας, θεωρείται προσόν.” – Μολιέρος
Η φράση αυτή του Μολιέρου, αν και γράφτηκε αιώνες πριν, μοιάζει σχεδόν να περιγράφει με ακρίβεια τη σύγχρονη κοινωνία.
Ο Γάλλος δραματουργός σατίριζε μια κοινωνία που προσποιούνταν την ηθική, ενώ στην πραγματικότητα ενδιαφερόταν κυρίως για την εικόνα της. Η υποκρισία δεν ήταν απλώς ανεκτή· είχε μετατραπεί σε κοινωνικό πλεονέκτημα. Όποιος ήξερε να δείχνει ηθικός, χωρίς απαραίτητα να είναι, αποκτούσε κύρος.
Σήμερα, η παρατήρηση αυτή φαίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.
Η υποκρισία της εποχής μας
Η υποκρισία της εποχής δεν εκδηλώνεται πλέον μόνο σε πολιτικούς ή δημόσια πρόσωπα. Έχει γίνει σχεδόν κοινωνική πρακτική.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για παράδειγμα, η ηθική συχνά λειτουργεί σαν δημόσιο θέαμα. Οι άνθρωποι σπεύδουν να εκφράσουν αγανάκτηση, να καταδικάσουν ή να υπερασπιστούν μια υπόθεση, πολλές φορές χωρίς βαθιά γνώση ή πραγματική διάθεση για αλλαγή.
Η δημόσια στάση γίνεται πιο σημαντική από την πραγματική συμπεριφορά.
Με άλλα λόγια, η εικόνα της ηθικής υπερέχει της ουσίας της.
Η επιλεκτική ευαισθησία ως κοινωνικό φαινόμενο
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα της σύγχρονης υποκρισίας είναι η επιλεκτική ευαισθησία.
Οι ίδιες κοινωνίες που δείχνουν τεράστια ευαισθησία για ένα θέμα, συχνά αδιαφορούν για παρόμοια ή ακόμη σοβαρότερα ζητήματα. Η ευαισθησία εμφανίζεται όταν είναι κοινωνικά αποδεκτή ή «δημοφιλής», και εξαφανίζεται όταν το θέμα δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Η ηθική μετατρέπεται έτσι σε εργαλείο κοινωνικής προβολής. Δεν πρόκειται για βαθιά αξιακή στάση, αλλά για έναν τρόπο ένταξης σε ένα κυρίαρχο ρεύμα.
Ακριβώς αυτό που περιέγραφε ο Μολιέρος: η υποκρισία γίνεται «μόδα».
Η κοινωνία της εικόνας και της δημόσιας ηθικής
Στη σύγχρονη εποχή της συνεχούς προβολής, η δημόσια εικόνα έχει αποκτήσει τεράστια σημασία.
Η ηθική συχνά παρουσιάζεται ως μέρος ενός δημόσιου προφίλ – σχεδόν σαν στοιχείο branding. Δηλώσεις, αναρτήσεις και δημόσιες τοποθετήσεις λειτουργούν ως αποδείξεις κοινωνικής ευαισθησίας.
Ωστόσο, η πραγματική ηθική δεν χρειάζεται επίδειξη.
Η διαφορά ανάμεσα στην πραγματική στάση ζωής και στη δημόσια επίδειξη ευαισθησίας είναι συχνά τεράστια. Και ακριβώς εκεί γεννιέται η σύγχρονη υποκρισία.
Γιατί η υποκρισία θεωρείται «προσόν»
Ο Μολιέρος είχε εντοπίσει ένα σημαντικό κοινωνικό μηχανισμό: η υποκρισία επιβραβεύεται.
Όταν μια κοινωνία δίνει μεγαλύτερη αξία στην εικόνα παρά στην ουσία, τότε όσοι ξέρουν να χειρίζονται την εικόνα αποκτούν πλεονέκτημα. Έτσι, η υποκρισία παύει να θεωρείται ελάττωμα και μετατρέπεται σε δεξιότητα.
Η δημόσια καταγγελία, η επιδεικτική ευαισθησία και η ηθική αγανάκτηση μπορούν εύκολα να λειτουργήσουν ως κοινωνικό κεφάλαιο.
Το διαχρονικό μήνυμα του Μολιέρου
Το απόφθεγμα του Μολιέρου δεν αποτελεί απλώς σατιρικό σχόλιο για την κοινωνία της εποχής του. Είναι μια διαχρονική προειδοποίηση.
Όταν η ηθική γίνεται μόδα, χάνει την αξία της.
Όταν η ευαισθησία γίνεται επιλεκτική, μετατρέπεται σε υποκρισία.
Και όταν η κοινωνία επιβραβεύει την εικόνα αντί για την ουσία, η υποκρισία παύει να είναι ντροπή και γίνεται προτέρημα.
Ίσως τελικά το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ότι υπάρχει υποκρισία – υπήρχε πάντα. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι σήμερα συχνά δεν την αναγνωρίζουμε καν.
Και τότε η «αμαρτία της μόδας» γίνεται κανόνας.
Για να δεις όλα τα αποφθέγματα του Μολιέρου με εικόνες, κάνε κλικ εδω
Αν ενδιαφέρεσαι για βιβλία του Μολιέρου, κάνε κλικ εδώ.
Αν θες να διαβάσεις περισσότερα για τον Μολιέρο, κάνε κλικ εδώ.
