Κάθε αμαρτία είναι εθιστική, και το τελευταίο στάδιο του εθισμού είναι αυτό που λέμε κατάρα. – W.H. Auden
Με αυτή τη φράση, ο Auden δεν κηρύττει ηθικολογία. Προειδοποιεί. Μας δείχνει πώς κάτι μικρό, ελκυστικό και εφήμερο μπορεί να γίνει εσωτερική δέσμευση και να σε καταπιεί χωρίς να το καταλάβεις. Δεν μιλά απλώς για “κακό” αλλά μιλά για την απώλεια ελευθερίας μέσα από την επιθυμία. Και μας προκαλεί να σκεφτούμε: τι από αυτά που κάνουμε συνεχώς είναι δικές μας πράξεις και τι είναι κατάρες που μάθαμε να ζούμε μαζί τους;
Η αμαρτία ως επιλογή που επαναλαμβάνεται
Η λέξη «αμαρτία» στον λόγο του Auden δεν αναφέρεται σε θρησκευτικούς κανόνες, αλλά σε κάθε πράξη ή επιλογή που γνωρίζουμε ότι μας βλάπτει, αλλά επαναλαμβάνουμε ξανά και ξανά.
Στην αρχή υπάρχει απόλαυση και ένταση. Μια μικρή ρήξη με το “σωστό” που δίνει αίσθηση ζωντάνιας. Όμως όσο επαναλαμβάνεται, γίνεται συνήθεια. Και η συνήθεια γίνεται εξάρτηση. Εκεί που νομίζεις ότι το ελέγχεις, αρχίζει αυτό να σε ελέγχει.
Ο εθισμός δεν είναι πάντα ορατός
Ο Auden μάς θυμίζει ότι ο εθισμός δεν χρειάζεται ουσίες. Υπάρχουν πιο ύπουλες μορφές εξάρτησης – συναισθηματικές ή ψυχικές – που τρέφονται από αδυναμίες του χαρακτήρα μας ή από ψευδαισθήσεις που έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε. Ένα ψέμα, η αυτολύπηση, η ψευδαίσθηση ελέγχου ή ακόμα και η ανάγκη να προδίδουμε τις προσδοκίες των άλλων, μπορεί να λειτουργήσουν σαν παγίδες που ξεκινούν ως επιλογές και καταλήγουν φυλακές.
Η δύναμη της «αμαρτίας» ή του ψέματος βρίσκεται στο ότι μας δίνει μια άμεση λύση, μια ανακούφιση — έστω προσωρινή — από την εσωτερική μας ένταση. Όμως αυτή η ικανοποίηση δεν είναι ποτέ αρκετή και έτσι επιστρέφουμε ξανά και ξανά, ώσπου η πράξη χάνει την ευχαρίστησή της και γίνεται αναγκαία, σχεδόν ασυνείδητη. Ο εθισμός, τελικά, δεν έχει να κάνει μόνο με το τι κάνουμε, αλλά και με το γιατί δεν μπορούμε να σταματήσουμε. Και όταν φτάσουμε στο σημείο που δεν επιλέγουμε πια, αλλά παραδινόμαστε, τότε συνειδητοποιούμε πόσο εύκολα μπορεί κάτι «αόρατο» να μας κυριεύσει.
Η κατάρα
Όταν ο Auden μιλά για «κατάρα», αναφέρεται στην εσωτερική κόλαση του ανθρώπου που έχει χάσει την ελευθερία του. Η κατάρα είναι το σημείο όπου δεν μπορείς πια να κάνεις αλλιώς. Το σημείο όπου δεν έχεις πια επιλογή όχι γιατί κάποιος σε φυλάκισε, αλλά γιατί εσύ έχτισες το κλουβί σου.
Το τελικό στάδιο του εθισμού είναι η απώλεια ταυτότητας. Η πράξη δεν είναι πια επιλογή, είναι συνήθεια. Και η συνήθεια γίνεται μοίρα…
