“Δεν είναι αρκετό να μιλάει κανείς για Ειρήνη. Πρέπει να την πιστεύει. Και δεν είναι αρκετό να την πιστεύει. Πρέπει να δουλέψει γι’ αυτήν.” – Eleanor Roosevelt
Η φράση της Eleanor Roosevelt μας θυμίζει τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τις ωραίες διακηρύξεις από την πραγματική στάση ζωής. Η ειρήνη είναι ίσως μία από τις πιο εύκολες λέξεις να προφέρεις και μία από τις δυσκολότερες αξίες να υπηρετήσεις.
Ιδιαίτερα στην εποχή του διαδικτύου, η λέξη «ειρήνη» μπορεί εύκολα να μετατραπεί από πανανθρώπινο ιδανικό σε εργαλείο προπαγάνδας. Μέσα από κοινωνικά δίκτυα, επιλεκτικές εικόνες, αποσπασματικές πληροφορίες και συνθήματα που ταξιδεύουν ταχύτερα από την αλήθεια, κατασκευάζονται ένοχοι και αθώοι, «καλοί» και «κακοί», ενώ ολόκληρες ομάδες ανθρώπων (και λαοί) στοχοποιούνται στο όνομα, παραδόξως, της ίδιας της ειρήνης. Η διαφορετική άποψη βαφτίζεται εχθρική, η αμφισβήτηση παρουσιάζεται ως συνενοχή και η ανθρώπινη τραγωδία συχνά χρησιμοποιείται για να προκαλέσει οργή αντί για σκέψη. Κι έτσι γεννιέται η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας: άνθρωποι που διακηρύσσουν την ειρήνη μπορούν την ίδια στιγμή να διαπομπεύουν, να απειλούν και να μισούν όσους έχουν τοποθετήσει στην «απέναντι πλευρά». Όμως η ειρήνη που χρειάζεται έναν εχθρό για να υπάρξει δεν είναι ειρήνη· είναι απλώς μια ακόμη μορφή φανατισμού με πιο ευγενικό όνομα…
Γι’ αυτό και το δεύτερο μέρος της σκέψης της Roosevelt αποκτά σήμερα ιδιαίτερο βάρος: δεν αρκεί να πιστεύουμε στην ειρήνη, πρέπει να εργαζόμαστε γι’ αυτήν. Και εργασία για την ειρήνη σημαίνει αντίσταση στην προπαγάνδα, έλεγχο της πληροφορίας, άρνηση της συλλογικής ενοχοποίησης και, πάνω απ’ όλα, υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ακόμη και όταν αυτό δεν είναι δημοφιλές. Είναι εύκολο να είσαι ειρηνιστής όταν η ειρήνη απαιτεί μόνο ένα σύνθημα, μια ανάρτηση ή ένα σύμβολο στο προφίλ σου.
Ειρήνη χωρίς αυταπάτες
Δυστυχώς, πολλές φορές συγχέουμε την επιθυμία για ειρήνη με την παραίτηση από κάθε μέσο υπεράσπισής της. Η ειρήνη, όμως, δεν εξαρτάται πάντοτε από τη βούληση της μίας πλευράς: όταν ο γείτονας δεν συμμερίζεται την ίδια επιθυμία, όταν απειλεί, διεκδικεί ή θεωρεί την αδυναμία πρόσκληση για επιθετικότητα, τότε η ισχύς μπορεί να λειτουργήσει ως αποτροπή. Υπάρχει, άλλωστε, μια άβολη αλήθεια που συχνά χάνεται πίσω από τα εύκολα συνθήματα: για να επιλέξεις την ειρήνη πρέπει πρώτα να έχεις τη δυνατότητα να υπερασπιστείς την επιλογή σου. Διαφορετικά, αυτό που παρουσιάζεται ως ειρηνισμός μπορεί να μην είναι ειρήνη, αλλά απλώς αδυναμία απέναντι στη βούληση του ισχυρότερου. Η πραγματική πρόκληση, λοιπόν, είναι να διαθέτεις ισχύ χωρίς να τη λατρεύεις, να είσαι έτοιμος να αμυνθείς χωρίς να επιζητείς τη σύγκρουση και να εργάζεσαι για την ειρήνη χωρίς να παραδίδεις σε άλλους το δικαίωμα να αποφασίσουν αν θα την έχεις.
