Η απελπισία είναι το τίμημα που πληρώνει κανείς για να φτάσει στην αυτογνωσία – Irvin D. Yalom
Η αληθινή γνώση του εαυτού μας δεν αποκτάται εύκολα ούτε χωρίς κόστος. Αντίθετα, προϋποθέτει το θάρρος να αντικρίσουμε την πραγματικότητα όπως είναι, ακόμη κι όταν αυτή είναι επώδυνη.
Στην καθημερινότητά μας συχνά δημιουργούμε αφηγήσεις που μας προστατεύουν από το άγχος και την αβεβαιότητα. Πιστεύουμε ότι έχουμε τον έλεγχο των περισσότερων καταστάσεων, ότι ο χρόνος είναι άφθονος ή ότι η αξία μας εξαρτάται από την επιτυχία, την αποδοχή ή την αναγνώριση των άλλων. Αυτές οι πεποιθήσεις λειτουργούν σαν ένα προστατευτικό φίλτρο που μας επιτρέπει να συνεχίζουμε τη ζωή μας χωρίς να ερχόμαστε διαρκώς αντιμέτωποι με τις βαθύτερες υπαρξιακές μας αγωνίες.
Η διαδικασία της αυτογνωσίας, όμως, συχνά διαλύει αυτό το φίλτρο. Όταν κάποιος αρχίζει να εξετάζει με ειλικρίνεια τον εαυτό του, ανακαλύπτει πλευρές που μέχρι τότε αγνοούσε ή απέφευγε. Έρχεται αντιμέτωπος με τα λάθη του, τις χαμένες ευκαιρίες, τους φόβους του, τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες του και, τελικά, με το γεγονός ότι η ζωή είναι πεπερασμένη και ότι οι επιλογές του έχουν συνέπειες. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να προκαλέσει ένα βαθύ αίσθημα απελπισίας, όχι απαραίτητα με την έννοια της κατάθλιψης, αλλά ως μια υπαρξιακή αναστάτωση που γεννιέται όταν οι ψευδαισθήσεις καταρρέουν.
Ο Yalom δεν παρουσιάζει αυτή την απελπισία ως κάτι αρνητικό ή ως τελικό προορισμό. Τη θεωρεί ένα αναγκαίο στάδιο της προσωπικής εξέλιξης. Είναι το τίμημα που πληρώνει κανείς όταν επιλέγει να ζήσει χωρίς αυταπάτες. Μέσα από αυτή τη δύσκολη εμπειρία, ο άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει βαθύτερη κατανόηση του εαυτού του, μεγαλύτερη ελευθερία στις επιλογές του και πιο αυθεντικές σχέσεις με τους άλλους.
Παράδειγμα
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο άνθρωπος που έχει ταυτίσει ολόκληρη την αξία του με την επαγγελματική του επιτυχία. Αν χάσει τη δουλειά του, μπορεί να βιώσει έντονη απελπισία, γιατί καταρρέει το θεμέλιο πάνω στο οποίο είχε οικοδομήσει την ταυτότητά του. Αν όμως επιτρέψει στον εαυτό του να εξερευνήσει αυτόν τον πόνο αντί να τον αποφύγει, ίσως ανακαλύψει ότι η αυτοεκτίμησή του εξαρτιόταν αποκλειστικά από την εξωτερική επιβεβαίωση. Η επίγνωση αυτή είναι επώδυνη, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί την αφετηρία για μια πιο ουσιαστική και αυθεντική ζωή.
