Όποιος μας πρόδωσε, δεν θα μας συγχωρέσει ποτέ για την πράξη του αυτή. – Nicolás Gómez Dávila
Με τη χαρακτηριστική του ικανότητα να συμπυκνώνει την ανθρώπινη εμπειρία σε λίγες λέξεις, ο Nicolás Gómez Dávila εκφράζει μια αλήθεια που δύσκολα παραδεχόμαστε: «Όποιος μας πρόδωσε, δεν θα μας συγχωρέσει ποτέ για την πράξη του αυτή». Η ρήση αυτή φωτίζει μια αλήθεια που συχνά παραβλέπουμε: δεν είναι πάντα το θύμα εκείνο που δυσκολεύεται να συγχωρέσει. Αντίθετα, ο προδότης είναι εκείνος που συχνά παλεύει με το βάρος της πράξης του. Όχι απέναντι στον άλλον…αλλά απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.
Η προδοσία γεννά ενοχή – και η ενοχή χρειάζεται στόχο
Η προδοσία δεν είναι απλώς μια πράξη που πληγώνει τον άλλον· είναι και μια πράξη που αλλοιώνει την εικόνα του εαυτού μας. Όταν κάποιος προδίδει, αναγκάζεται να αντικρίσει μια εκδοχή του εαυτού του που δεν είναι εύκολα αποδεκτή. Για να αποφύγει τη σύγκρουση με τη συνείδησή του, προβάλλει την ευθύνη αλλού. Έτσι, το θύμα της προδοσίας γίνεται… το πρόβλημα. Είναι ευκολότερο να θυμώσουμε με αυτόν που προδώσαμε, παρά να αντιμετωπίσουμε την ενοχή μας.
Η ψυχολογία της αναστροφής: από ενοχή σε εχθρότητα
Το παράδοξο είναι πως πολλές φορές, αυτός που μας πρόδωσε θα μας αντιμετωπίσει με απόσταση, θυμό ή και ψυχρότητα. Όχι επειδή του κάναμε κάτι, αλλά επειδή του θυμίζουμε κάτι: την πράξη του. Η παρουσία μας είναι καθρέφτης της συνείδησής του. Κάθε μας λέξη, κάθε καλοσύνη, κάθε σιωπή γίνεται – ακόμα κι ασυνείδητα – μια υπενθύμιση του τι έκανε. Κι έτσι γεννιέται μια περίεργη εχθρότητα, μια άρνηση να μας συγχωρήσει, μόνο και μόνο επειδή δεν μπορεί να συγχωρήσει τον εαυτό του.
Η ανατροπή του θύτη σε θύμα
Όταν κάποιος μάς προδίδει και στη συνέχεια μας βλέπει με καχυποψία ή αποστροφή, μπορεί να αισθανθούμε μπερδεμένοι. Όμως, αυτή η συμπεριφορά έχει μια λογική: για να προστατεύσει την αυτοεικόνα του, ο προδότης μεταμορφώνεται (μέσα του) σε θύμα. Μπορεί να πει στον εαυτό του πως είχε δίκιο, πως εμείς «το αξίζαμε», ή πως «δεν είχα άλλη επιλογή». Είναι ένας μηχανισμός άμυνας που διαστρεβλώνει την πραγματικότητα ώστε να γίνει πιο υποφερτή.
Η αλήθεια που δεν αντέχεται
Η πιο σκληρή αλήθεια είναι αυτή που δεν λέγεται. Η ρήση του Dávila μάς βοηθά να κατανοήσουμε βαθύτερα τις ανθρώπινες σχέσεις και τις σκιές τους. Όποιος μάς πρόδωσε και συνεχίζει να μας βλέπει με εχθρότητα, ίσως δεν μισεί εμάς αλλά το κομμάτι του εαυτού του που πρόδωσε, και που εμείς…του το θυμίζουμε.
