Εγώ από αγάπη έκανα όλες αυτές τις βλακείες. Η αγάπη μ’ έσπρωξε, η αγάπη με στράβωσε. – Γρηγόριος Ξενόπουλος
Το απόσπασμα «Εγώ από αγάπη έκανα όλες αυτές τις βλακείες. Η αγάπη μ’ έσπρωξε, η αγάπη με στράβωσε» από το έργο Ο Κατήφορος του Γρηγόριου Ξενόπουλου δεν είναι απλώς μια φράση έντονης συναισθηματικής φόρτισης· είναι η συμπύκνωση ολόκληρης της τραγικής πορείας του έργου.
Στον Κατήφορο, παρακολουθούμε την ιστορία μιας νεαρής κοπέλας που, παρασυρμένη από τον έρωτα, εγκαταλείπει σταδιακά τις αξίες, τα όρια και την κοινωνική της θέση. Η σχέση που βιώνει δεν είναι ισορροπημένη ούτε υγιής· είναι μια δύναμη που την τραβά προς τα κάτω, σε έναν πραγματικό «κατήφορο». Ηθικό, κοινωνικό και προσωπικό.
Ο Ξενόπουλος δεν παρουσιάζει την αγάπη ως κάτι αγνό και λυτρωτικό. Αντίθετα, τη δείχνει ως δύναμη ικανή να διαστρεβλώσει την αντίληψη, να θολώσει την κρίση και να οδηγήσει τον άνθρωπο σε επιλογές που υπό άλλες συνθήκες δεν θα έκανε ποτέ. Η ηρωίδα δεν είναι ανήθικη από τη φύση της· γίνεται μέσα από τις επιλογές της, επιλογές που γεννιούνται από έναν έρωτα που την κυριεύει.
Αγάπη ή άλλοθι;
Το απόσπασμα μοιάζει με εξομολόγηση, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και ως υπεκφυγή. Το «έφταιγε η αγάπη» είναι μια ανθρώπινη, αλλά επικίνδυνη δικαιολογία.
Ο Ξενόπουλος δεν καταδικάζει την αγάπη. Καταδεικνύει όμως ότι χωρίς κρίση, γίνεται άλλοθι για λάθη και σταδιακή απώλεια της ταυτότητας του ατόμου.
Ένα διαχρονικό ερώτημα
Το έργο παραμένει επίκαιρο γιατί αγγίζει κάτι βαθιά ανθρώπινο: μέχρι ποιο σημείο μπορούμε να αφήνουμε το συναίσθημα να καθοδηγεί τη ζωή μας;
Η αγάπη μπορεί να εμπνέει, αλλά μπορεί και να παρασύρει. Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να αγαπάμε αλλά να μην χάνουμε τον εαυτό μας μέσα σε αυτό που αγαπάμε.
Εσύ πού τοποθετείσαι;
Η αγάπη για σένα είναι δύναμη που δικαιολογεί τα λάθη ή κάτι που απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη επίγνωση και ευθύνη;
